- Sustrai Fundazioak zalantzan jartzen ditu Nafarroako Landa Garapen eta Ingurumen Departamenduak nekazaritza eta abeltzaintzako hondakinei buruz emandako datuak
- Biometanizazio-plantak hedatzeko, errealitatera egokitutako datuak dituen plangintza egin behar da. Gaindimentsionatzeak espekulazioari ateak irekitzen dizkio.
Nafarroan, gaur egun, 4 biometanizazio-planta pribatu daude, eta nekazaritza- eta abeltzaintza-hondakinak erabiltzen dituzte lehengai gisa. Horretarako, urtean 450.160 tona hondakin behar dituzte. Proiektuan beste 15 planta daude, eta guztiak martxan jarriko balira, 1.370.546 tona hondakin beharko lirateke urtean. Guztira, horiek guztiek 1.820.706 tona/urte behar dituzte. Hondakin kopuru handi bati buruz ari gara, eta jakin behar dugu Nafarroak gaur egun sor ditzakeen edo, hala badagokio, beste erkidego batzuetatik inportatu beharko liratekeen aurreikusitako proiektu guztiak hornitu ahal izateko.
Ez da kontu hutsala. Proiektu handi eta kutsatzaile horien eraginpean Nafarroako hainbat eremutan sortu diren herri-plataformak saiatu dira gaia tokian-tokian argitzen. Hala, Arronizen, Sesma-Lodosan, Vianan, Los Arcosen, Cintruenigon, Rada inguruan eta Artaxoan, plataformak tematu egin dira, beren eragin-eremuetan sortzen den hondakin kopurua kalkulatzen saiatzeko.
Eta gai hori bera planteatu zion Contigo Navarra – Zurekin Nafarroa talde parlamentarioak Gobernuari, Nafarroa osoan zenbat hondakin dagoen jakiteko. Duela gutxi, Landa Garapen eta Ingurumen Departamenduaren erantzuna jaso du: 2024ko datuen arabera, “urtean 10,9 milioi tona abeltzaintzako hondakin” eta urtean “205.225 tona nekazaritzako elikagaien sektoreko hondakin” sortuko lirateke.
Emaitza horiek lortzeko, Departamenduak 2024ko Abeltzaintza Erroldako datuak erabili dituela adierazi du bere erantzunean. Horrekin batera, 147E/2020 Foru Aginduan, nitratoek kutsatzeko arriskua duten eremuak izendatzen dituena, han agertzen diren animalia mota bakoitzaren gorozkien sortze-ratioa, simaurren kasuan. Eta nekazaritza eta abeltzaintzako hondakinei dagokienez, Nafarroako hondakinak kudeatzen dituzten zentroetako sarreren erregistroan jasotako estatistikak.
Alarma handiz, Sustrai Erakuntza Fundazioak oso garrantzitsutzat jo du Nafarroako Departamentuak onartutako abeltzaintzako hondakin kopuru handia egiaztatzeak. Horregatik, kalkulu berberak egin ditu, informazio-iturri berberak erabiliz, eta arreta berezia jarri du abeltzaintzako simaurren ekoizpenean, nekazaritzako eta abeltzaintzako hondakinen ekoizpena errealitatera nahiko egokituta egon litekeela iritzita.
Horrela, ezarritako irizpideen arabera kalkulu berberak eginez eta berrikusiz, 2024an Nafarroan gertatu ziren simaur eta minden guztizko kopurua 3.000.000 tona ingurukoa izango litzateke. Kopuru hori oso urrun dago Nafarroako Gobernuak jakinarazten dituen 11.000.000 tonetatik. Gure ustez, kalkulu hori askoz errealistagoa da; izan ere, Katalunian, Nafarroak duen abere-kopurua 6 aldiz baino gehiagoz biderkatzen duen erkidegoan, urtean 17.000.000 tona inguru ekoizten dira.
Datu horiek guztiak eta ondorio horretara iristeko egin ditugun kalkulu zehatzak ohar honekin batera aurkezten dugun txostenean azter daitezke: “Nafarroan sortutako mindak, simaurrak eta nekazaritzako elikagaien hondakinak”.
Baina analisiak egiantzaren zama izan dezan, ezin gara konformatu zifra gordinen aitorpenarekin. Ezinezkoa da Nafarroan gertatzen diren animalien gorozkiak, abeltzaintza-erroldako datuekin zenbatzen ari direnak, bildu eta biometanizazio-plantetara eraman ahal izatea. Horrela, abeltzaintza estentsiboak sortzen dituen gorozki guztiak kalkulutik kendu beharko lirateke. Izan ere, abeltzaintza estentsiboaren izaeragatik landetan sakabanatuta gertatzen dira, eta ezin dira jaso. Era berean, beharrezkoa da etxalde txikien ekarpena deskontatzea. Izan ere, sortzen duten hondakin-bolumen eskasagatik, biometanizazio-instalazioetatik urrun egoteagatik eta/edo hondakinak beste jarduera batzuetarako erabiltzen dituztelako, ez litzateke errentagarria izango biometanizazio-planta industrialentzat.
Era berean, ezin dira alde batera utzi Ingurumen eta Landa eta Itsas Inguruneko Ministerioaren gomendioak, 2010ean Biogasaren Mahaian egindako “EL SECTOR DEL BIOGÁS AGROINDUSTRIAL EN ESPAÑA” azterlanean jasotakoak. Txosten honetan, mota horretako plantek erabil ditzaketen lehengaien azterketa xehatua egiten da, eta gomendio egokiak ezartzen dira horrelako jardueretarako benetan erabili ahal izango diren hondakinak gutxiesteko.
Horrela, eta goian adierazitako irizpideei jarraituz, Nafarroan urtean 500.000 tona abeltzaintza-hondakin inguru erabil litezke. Horri aipatutako nekazaritzako elikagaien hondakinak gehitzen badizkiogu, Nafarroan mota horretako plantek erabil ditzaketen 700.000 tona hondakin iritsiko lirateke guztira. Hori ez dator bat, argi eta garbi, egun dauden eta proiektatuta dauden planten beharrak batzen dituzten 1.800.000 tonekin. Eta, batez ere, kontraste handia egiten du Nafarroako Gobernuak eskainitako kopuruarekin, 11.105.225 tonaraino handitzen baititu urtean, esan dugun bezala. Kalkulu azalezinak eta neurriz gainekoak dira, Gobernuak berak jarraitu omen dituen kalkulu-irizpide berberak erabiliz ezinezkoa egiten baitzaigu hirugarren zatira ere iristea.
Azkenik, ematen ditugun datuek erabat zalantzan jartzeko balio beharko lukete Nafarroan proiektatzen diren biometanizazio-plantak gure erkidegoko hondakinak behar bezala kudeatzeko beharraren ondorio direla. Errealitatetik oso urrun. Enpresen mugimendu espekulatiboa da, eta gobernuek eskaintzen dituzten dirulaguntzez baliatu nahi dute irabazi handiak egiteko, tokiko nekazaritzaren eta abeltzaintzaren beharrei jaramonik egin gabe. Izan ere, horrelako proiektuen atzean gure nekazaritza-lur onenen kutsadura areagotzea ezkutatzen da, nekazaritzakoak eta abeltzaintzakoak ez diren hondakinak erabiliz, baita inguruan bizi diren biztanleei eragindako eragozpenak ere, Sustrai Erakuntza Fundazioak askotan salatu duen bezala.
Txosten osoa: