Abiadura Handiko Trenaren eraikuntza azkartzen jarraitzen dute Madrilgo eta Nafarroako gobernuek. Tren-azpiegitura honek UPNren eta Aldaketaren gobernuen eta elite ekonomiko eta enpresarialen interesen arteko lotura erakusten digu. AHTk haien arteko ezberdintasunak eta ñabardurak desegiten ditu. Nahikoa da ikustea nola AHTren aldeko Nafarroako Plataformak bere interesak sustatzen dituztenak txalotzen dituen bloke aurrerakoiak Madrilen onartutako AHTrako aurrekontuei esker.
AHTren azken kapitulua Garraio Ministerioak “Kantauri-Mediterraneo trenbide-korridorearen proiektuaren informazio-azterlana. Tartea: Iruñea-Altsasu” aurkeztu ondoren ezagutu dugu. 40 km-ko ibilbidea da, eta Olazti, Altsasu, Urdiain, Iturmendi, Bakaiku, Etxarri Aranatz, Arbizu, Lakuntza, Arruazu, Uharte Arakil, Irañeta, Arakil eta Itza hartuko ditu eraginpean. Ezin dugu ahaztu dokumentu horren aurretik 2023an beste bat argiratu zela. Bertan aztertzen zen Campanas eta Zuasti herrien arteko 22 km-ko tartea, Tiebas-Muruarte de Reta, Beriain, Galar, Zizur, Iruña, Barañain, Zizur Nagusia, Oltzako Zendea eta Iza udalerrietan barrena.
Aurkeztutako proiektua sakonago aztertu ezean, zenbait gogoeta egin ditzakegu aldez aurretik. Lehenik eta behin, egiaztapen bat. Nafarroan inposizioaren esparruan mantentzen gara. Ez da egon eta ez dago asmorik behar dugun tren ereduari buruz eztabaidatzeko. Besterik gabe, alternatiba iraunkorrenak, ekonomikoenak eta lurraldearen aldetik eraginkorrenak baztertu egin dira. AHTren eredu antiekonomikoa, antiekologikoa eta elitista inposatzen da eta kito. Berriro gogoratu behar da. Eraiki zenetik, Nafarroako ohiko trena, bide bakarrekoa, ia ibilbide osoan trenbidea bikoizteko prest dago obra handirik gabe. Hori izango litzateke hobetzeko modurik egokiena eta jasangarriena, benetako Prestazio Handiko Tren bihurtzeko.
2011tik 400 milioi euro baino gehiago inbertitu dira AHTn. Azken bi zatiak, Tiebas eta Altsasu artekoak, egitekotan, 1.500 milioi euroko hasierako aurrekontuarekin abiatzen dira. Eta imajina dezakegu zer kopuru astronomiko lor dezaketen. Belate, Nafarroako Ubidea, Esako handitzea,… Nafarroako obra publikoarekin gertatzen denaren adibide kezkagarriak dira, baita administrazioek nola kontrolatzen duten ere. AHTren azken 24 urteetako xahutze ekonomikoarekin batera, eguneroko tren-zerbitzuak hondatu dira: geraleku itxiak, etengabeko matxurak, mantentze-lanetan inbertsiorik ez egitea, erabiltzaileen arteko ezinegona… Eta hori guztia dagokion kostu sozialarekin, bereziki, herri ertain eta txikietan bizi direnentzat, garraio eraginkorra eta ez-kutsatzailea izateko eskubidea ukatzen baitiete. Despopulazioaren aurkako diskurtsoaren zati handi bat paper bustian uzten duen osoko zuzenketa.
Ministerioaren dokumentuak Iza eta Arakil arteko hasierako 13 km-ko tarte komuna erakusten digu, erabat berria. Gero, 20 km inguruko bi alternatiba proposatzen ditu, iparraldekoa eta hegoaldekoa, Arakil eta Iturmendi artean, autobiaren bi aldeetan. Eta, azkenik, Altsasu eta Olazti arteko 7 km-ko azken zati komuna. Edozein hautabidetan, egungo korridorearen aprobetxamendua txikia da: eskuzabaltasunez % 40 eta % 10 artekoa izango litzateke, alternatibaren arabera. Gainera, ezin da esan egungo trazatua neurri batean aprobetxatzea, bi trenbideko AHT baterako plataforma berri bat ondoan jarriz, ingurumen inpaktu txikiko jardueratzat har daitekeenik. Argi dago baztertu egiten dela egungo azpiegitura hobetzea eta ahalik eta gehien aprobetxatzea.
Bestalde, Iruña eta Altsasu arteko azpiegitura berriaren inpaktuen azaleko errepasoa oso kezkagarria da. Oltza Zendea modu basatian zatituta geratzen da plataforma berriarekin. Produktibitate handiko laborantza-eremuak desagertuko dira Iruñerrian. Lurraren artifizializazioa handitzen da: bi milioi metro koadro baino gehiago okupatu eta desjabetu nahi dira. Herri kaltetuenak Iza (300.000 m2 baino gehiago), Arakil (600.000 m2 inguru), Uharte Arakil (200.000 m2 baino gehiago) eta Etxarri Aranatz (230.000 m2 baino gehiago) izango lirateke. Parean, belardiak, larreak, basoak, baratzeak, zementuaren azpian lurperatuta geratuko dira. Azkenik, AHT beste mehatxu bat izango da biodibertsitatearentzat, eta Natura 2000 Sareko espazioei eragingo die, hala nola “Aralar mendilerroa” eta “Urbasa eta Andia” KBEei, balio handiko hariztiei…
Azkenik, trazadura berriak airean uzten du berriz ere Euskal Y-arekiko lotura. Azterlanaren irakurketa azkar batek agerian uzten du egileek Gasteizera jotzen dutela, baina erabaki hau irekita uzten dute alderdi politikoek hainbeste maite dituzten negozio eta negoziazioen jokorako.
Berriro errepikatu behar da. Nafarroan Abiadura Handiko Trena iruzur handia da. Iruzur soziala eta ekonomikoa. Zementuaren aldeko apustua, diru publikoarekin ordaindua, trena bezalako zerbitzu publikoak degradatzen diren bitartean. Ingurumen-iruzur horren bidez, AHT garraiobide jasangarri gisa saltzen da, laboreak eta paisaiak suntsitzen dituen bitartean, energia-gastua handitzen da eta nekez konpentsa daitezkeen gas-isuri handiak dituen elementu agresiboki kutsatzailea da. Eta azkenik, iruzur politikoa, Madrilera ordu erdi lehenago iristeko, Tren Publiko eta Soziala eta bere hobekuntza ukatzen dituena, betiko botere ekonomikoen mesedetan.
Sustrai Erakuntza Fundaziotik dei egiten dugu eraso berri honen aurrean erantzun sozial eta juridikoa emateko, eta proiektuaren aurkako herri alegazioen bilketa masiboa antolatzeko. Zentzugabekeria hau gelditu behar da. Tren Soziala da alternatiba, Abiadura Handiko Trena ez.
